Werk in uitvoering 1
In "Werk in uitvoering" laat ik zien hoe ik mijn schilderijen maak. Elke twee tot drie weken, plaats ik foto's van de voortgang van het schilderij waar ik op dat moment aan werk.
December 2017
Werktitel: Portret van Mariska
Door omstandigheden heb ik verscheidene maanden niet met oliepastel gewerkt. Ik heb dit jaar eigenlijk maar één of twee schilderijen gemaakt, terwijl ik voorgaande jaren elke drie of vier maanden wel een portret maakte. Het is dus heerlijk om weer aan de gang te gaan, en nog wel met een opdracht.
Mariska Oostijen, zangeres van MusicaRosa, wil graag een portret op basis van een foto van haarzelf terwijl ze zingt tijdens een optreden. Ze heeft twee mooie foto's aangeleverd, zie hieronder, en één daarvan is ook op de website van MusicaRosa terug te vinden. Zie www.musicarosa.nl.
Het zijn allebei mooie foto's. Mariska heeft een mooie bottenstructuur in haar gezicht, heel sprekend! En verder heeft ze natuurlijk een geweldige krullenbos, heerlijk om te tekenen. Daar zie ik nu al naar uit.
In de eerste foto straalt ze, de tweede foto is wat rustiger. De eerste foto is erg mooi, maar helaas heeft ze haar ogen bijna dicht. Verder kan een open mond met witte tanden soms niet goed uitpakken in een schilderij. Je moet oppassen dat het geen witte tandpasta-lach wordt, het kan overheersen. Ik heb het al eens met succes getekend, maar het zijn vooral de dichte ogen die deze foto minder geschikt maken. Wel vind ik de hand in de eerste foto mooier dan in de tweede foto.
In overleg met Mariska besluiten we om de tweede foto te gebruiken voor een portret, waarbij ik de hand van de 1e foto zal gebruiken. Verder gaan we in de praktijk even kijken of ik de jas ga afbeelden of een schouderbandje van de jurk ga improviseren.
Hier heb ik de foto op het papier gelegd om te bepalen op welke plek van het papier ik het portret ga maken. Verder heb ik de hand van de 1e foto op de 2e foto geplakt, vandaar de vele vingers!
Hier mijn tekentafel met de foto's en de eerste aanzet voor dit portret. Verder een klein papiertje met de kleuren die ik wil gaan gebruiken. Oranje, lichtoranje en een paar bruin tinten, verder blauw en bordeaux. Het uitzoeken van kleuren doe ik altijd heel vlot. Ik merk dat ik hier langer over zit na te denken nu het een opdracht is. Dat moet ik natuurlijk niet doen, ik moet gewoon mijn gevoel volgen. Maar het voelt toch een beetje anders, nu ik een portret in opdracht maak. Het is toch allemaal wat spannender.
Een wat grotere foto van het portret na de eerste keer tekenen.
Ik begin mij hier te realiseren dat, doordat de foto wat van onderen is genomen, het nog best wel lastig is om de proporties goed te krijgen. Een foto waarbij de fotograaf lager staat dan de geportretteerde, zorgt ervoor dat het voorhoofd wat kleiner is, terwijl de kaak juist groter lijkt, meer aanwezig is. Ook de onderkant van de neus is lastig om natuurlijk te krijgen.
Bepaalde zaken accepteer je op een foto, want je weet dat het een foto is en dus natuurgetrouw, maar dat kan verkeerd uitpakken op een schilderij. Dan lijkt het al gauw of de schilder/tekenaar het niet goed heeft gedaan.
Ik vind dit best wel spannend merk ik, maar het lukt om er niet teveel over in te zitten. Gewoon lekker doorgaan en ik geniet er echt van dat ik weer aan het tekenen ben.
Hier is heel duidelijk te zien dat de kaak erg (te) nadrukkelijk aanwezig is. Daar moet ik nog wel wat werk aan verrichten, want het is nu meer het gezicht van een man. Dit is het stadium in het maken van een portret, waarbij het altijd lijkt dat het volledig gaat mislukken. Dit lijkt me ook wel lastig voor Mariska als ze dit ziet. Hoe zou dat zijn als je een portret laat maken? Misschien net als de verbouwing van een badkamer waarbij de klussenman nog lang niet klaar is, vertelt dat hij morgen wat later komt, en de eerste twijfels de kop opsteken? Wordt het wel wat je hebt afgesproken!
Ondertussen heb ik al veel plezier met de wilde krullen van Mariska.
Ik heb verder gewerkt aan de kaak en de hals en ben daar nu tevreden over. De kleuren in het gezicht zijn nu een stuk verfijnder en ik heb ook het haar verder ingekleurd. Het zijn mooie krullen geworden. De onderkant van de neus was heel lastig om goed te krijgen. Ik vind de blauwe kleuraccenten in het gezicht erg mooi. Dat is een kleur die ik vaker gebruik omdat het zo'n warme heldere kleur is.
De hand zit er hier ook al aardig in en verder heb ik het haar lichter gemaakt daar waar er licht opvalt. Het gebied tussen de hals en de hand is echter te druk, te veel lijnen waardoor niet duidelijk is wat wat is.
Er is echter een ander probleem. Het is een mooi portret, maar het is Mariska niet. De gelijkenis is niet goed genoeg. Ik ga eens overleggen met mijn tekenlerares. Zodra er sprake was van een opdracht, heb ik mij gelijk voorgenomen om Hester IJff een paar keer te laten meekijken. Soms word je blind voor je eigen fouten en een tweede paar frisse ogen kan dan heel goed werken.
Samen met mijn tekenlerares heb ik het portret besproken. Het gaat echt om millimeters die niet goed zijn, maar daar zit juist wel het verschil in tussen een goede gelijkenis en een slechte.
Als ik weer thuis ben, maak ik de onderlip iets smaller, de onderkant van de neus iets hoger en de linkerkant van het gezicht moet iets meer naar rechts. Vooral dit laatste is haast niet te doen, tenminste ik vind het heel lastig om zoiets drastisch goed uit te voeren.
Het lukt me allemaal niet en ik besluit te stoppen. Ik ga helemaal opnieuw beginnen met een nieuw portret. Dit zinnetje staat hier vrij nonchalant, maar er gaat wel enig denkwerk aan vooraf. Bovendien schiet ik gelijk flink in de stress. Nu merk ik pas echt de druk van een opdracht.
Ik pak al mijn moed bijeen en een nieuw blad papier.
Langzaam en zorgvuldig zet ik eerst een houtskoolafdruk op het papier en vul dan de lijnen met kleur in. Daarna begin ik het gezicht in te kleuren. Ik ben een stuk minder spontaan dan bij het eerste portret, maar wil het niet opnieuw verknoeien. Als ik eerst maar weer een goede basis heb en dat lukt gelukkig.
Ik ben blij met mijn eerste resultaat want dit is in elk geval een portret van Mariska. De gelijkenis is goed, hoewel er nog heel veel moet gebeuren voordat ik weer op hetzelfde niveau zit als het afgekeurde portret.
Hier ben ik alweer een stukje verder en het grappige is dat ik natuurlijk dezelfde moeilijke stukjes tegenkom. De kaak, de onderkant van de neus... Maar ook de leuke dingen komen opnieuw voorbij, zoals die geweldige krullen!
Ik heb het gezicht van Mariska uitvergroot en uitgeprint op een aparte foto, zodat ik de gelijkenis goed in de gaten kan houden. Mijn stress is nu eerst weer weg en mijn plezier is weer terug.
Hier ben ik met de hand begonnen en heb het haar verder ingekleurd. Het haar is vrij veel werk. Ik probeer eerst de grote strengen te tekenen om die dan later te verfijnen, en daarna het licht dat op het haar valt weer te geven. Vaak heb ik geen geduld om eerst de grote vlakken/lijnen te tekenen en daarna de details, waardoor ik soms in de problemen kom. Maar hier gaat het wel goed.
Een tekentafel vol foto's. Ik moet aldoor goed opletten naar welke foto ik kijk voor de hand met microfoon. Ik heb de neiging me te vergissen.
Ik heb heel hard gewerkt aan het schilderij, maar dat is haast niet te zien.
Ik ben bezig geweest met de kop van de microfoon. In de kop van de microfoon zitten kleine donkere gaatjes. Die heb ik in eerste instantie getekend door een wit raster in donkere oliepastel te krassen. Zo krijg ik wel een realistische microfoon, maar het past niet echt bij de rest van het portret.
Dat is misschien wel logisch, want het portret en vooral ook het kapsel is erg organisch van vorm, terwijl de microfoon dat beslist niet is. Die heeft harde strakke lijnen.
Ik kies er voor om op de uiterste punt wel wat lijnen te krassen, maar de rest van de kop donker te laten. Zo vormt het meer één geheel met de rest van het schilderij.
Ze draagt een mooie ring bestaande uit licht gebogen zilveren balkjes. Doordat het wat klein is, is dat lastig te tekenen. 
Verder draagt Mariska twee oorbellen. Ik had in eerste instantie beide oorbellen getekend zoals ze zijn, met witte stipjes om de glisterende steentjes te verbeelden.
Dit valt echter niet goed uit bij de oorbel links. Het is te druk en er zijn teveel lijnen. De lijn van de hand en van de hals, en daartussen de strengen haar. Als ik daar een oorbel teken, dan wordt het allemaal erg onduidelijk.
Wat is de oorbel en wat zijn de haarstrengen, waar houdt de hand op en begint het haar. Het is zo niet mooi.
Daarom haal ik de witte stipjes weg en beeld alleen de vorm van de oorbel af. Zo valt de oorbel weg in de strengen haar en wordt het beeld rustiger. Terwijl de oorbel er wel is.
Ik vind het zo erg mooi.
Het voorhoofd was te rond en dat heb ik hoekiger gemaakt. Doordat ik van ronde vloeiende vormen houd, maak ik vaak iets rond wat helemaal niet rond moet zijn.
Ik ben ook met de ogen bezig geweest. Door zorgvuldig licht en donker aan te brengen, liggen de ogen nu wat dieper in het gezicht. Ik heb ook haar jukbeenderen wat donkerer gemaakt zodat de mooie beenderenstructuur mooi uitkomt.
Ik zie dat ik bij het werken aan de hand, één of twee keer geleden, de ruimte tussen de hand en de kin per ongeluk heb weggehaald. Dit zal ik moeten herstellen. Het blijft opletten!
Een foto van de ogen die nu dieper in de oogkassen liggen. Ik ben hier nu heel tevreden over. 
Ik had met Mariska afgesproken, dat we tijdens het maken van het schilderij zouden beslissen of ik haar in een jurkje of in een jasje zou afbeelden.
Hiervoor heb ik op twee aparte stukken papier de bovenkant van een jurkje en een jasje afgebeeld; en door deze stukken papier op het schilderij te leggen krijg je een beeld van hoe dat er uit zou zien (zie hierboven).
Op basis hiervan hebben we besloten dat ik het jasje ga tekenen. Daar komt dan nog een stuk van de mouw bij, zodat de onderkant van het schilderij door het groen één geheel wordt.
Hier heb ik de ring getekend. De ring bestaat uit gebogen zilveren staafjes en sommige staafjes zijn nog weer bewerkt. Doordat het allemaal erg klein is, kan ik niet alle staafjes precies zo afbeelden als op de foto, maar ik vind dit resultaat zelf heel mooi. De ring is herkenbaar en de staafjes hebben mooie lichte en donkere vlakken, zelfs de ronde hoeken zijn zichtbaar.
Ik probeerde eerst het jasje om de krullen heen te tekenen, maar dat wil natuurlijk niet goed. Dus ik heb de krullen weggehaald en eerst de kraag en de schouder van het jasje getekend. Het ziet er goed uit en nu kan ik de krullen er weer overheen tekenen.
Ik vind mezelf wel wat onnozel op dit gebied. Eerst wilde ik de mooie krullen niet weghalen om het jasje te tekenen en nu vind ik het weer jammer om de krullen over het jasje heen te tekenen, want het jasje is zo mooi gelukt!
De hand lukt me nog niet goed. Ik heb er al vele uren in zitten en het is erg moeilijk. Ik zit me af te vragen of dit komt omdat ik een hand van een andere foto heb gebruikt, misschien dat het licht niet helemaal klopt. Ik ga stug door, uiteindelijk zal het wel lukken.
Ook hier weer aan de hand gewerkt, het wordt er niet beter op, helaas!
Ik heb de krullen op het jasje getekend en dit gedeelte van het schilderij is goed gelukt. 
Ook de rechter oorbel heb ik nu getekend. Het ziet er al goed uit. Ik laat de oliepastel een beetje drogen en dan zal ik het verder verfijnen, meer licht en donker aanbrengen.
De hand gaat er eindelijk beter uitzien na vele uren werk. Het blijft een worsteling en ik zal er ongetwijfeld nog verder aan blijven werken.
Deze keer heb ik veel aan allerlei details gewerkt. De kop van de microfoon was te klein en die heb ik groter gemaakt. Verder heb ik het haar verfijnd en ben ik ook met de ogen bezig geweest. 
In het oog rechts heb ik wat meer licht aangebracht; en ik heb de wimpers van het linkeroog wat meer benadrukt. Ook de schaduw onder het linkeroog is nu beter. De ogen zijn mooi gelukt. Ik heb ze iets duidelijker getekend dan op de oorsponkelijke foto. Ze spreken nu meer.
Het schilderij vordert flink en ik ga zo langzamerhand over de achtergrond nadenken.
De hand is nu klaar en ik ben veel met allerlei details bezig geweest. Hier en daar de kleuren wat versterken of kleine stofjes e.d. verwijderen. De haarstrengen waar nodig beter inkleuren en goed over elkaar heen laten golven. Allerlei zaken die het portret verbeteren, maar misschien niet eens altijd zichtbaar zijn voor een ander.
In eerste instantie had ik de kleuren van de achtergrond in een golvende beweging (net zoals het kapsel) in strakke vormen aangebracht. Dat was echter te druk, te veel aanwezig. Vervolgens ben ik de vormen gaan vervagen. Ik heb de oliepastel flink ingepoetst in het papier en ben nu bezig om vele laagjes wit erover aan te brengen, zodat er een wazig marmer-effect ontstaat. Dit ga ik nog een paar keer doen, totdat ik helemaal tevreden ben.
Ik ga ook nog naar de grootte van het schilderij kijken. Misschien krijg ik een mooiere compositie als ik een rand(je) papier van de bovenkant en de linkerkant afhaal. Vervolgens is het een kwestie van nog eens heel goed kijken en eventueel nog wat verbeteringen aanbrengen. Het portret is bijna klaar!
En dit is dan het eindresultaat. Het is schilderij is klaar, mijn opdracht is af. Ik heb, zoals ik hiervoor al aangaf, de achtergrond nog wat lichter gemaakt en een strook papier van de bovenkant afgeknipt. Slechts twee centimeter, maar het maakt de compositie toch wat mooier.
Ik heb mijn initialen erop gezet en het schilderij ingespoten met een dun beschermlaagje voor oliepastel.
De laatste loodjes waren best wel zwaar, want ik ben al vrij lang bezig met dit schilderij. Doordat het een opdracht is, ging ik nadenken over dingen waar ik normaal gesproken niet bewust bij stil sta. Dat remde me af, totdat ik het los kon laten en weer ontspannen door kon werken. Het is een mooi portret geworden en ik ben er zelf erg blij mee. Ik heb veel geleerd van het "in opdracht werken", o.a. dat het meer energie kost. De lichamelijke inspanning is natuurlijk niet groter, maar de mentale inspanning wel.
Al met al vond ik het erg leuk om te doen en hoewel ik nu eerst weer voor mezelf wil gaan tekenen, wil ik in de toekomst best nog eens een schilderij in opdracht maken.
Hieronder nog een foto van het gezicht.
Definitieve titel: Mariska, zangeres van MusicaRosa.